Ben je het niet eens met een gunningsbeslissing? Dan moet je snel handelen. Bij Europese aanbestedingen wacht de aanbestedende dienst na de gunningsbeslissing minimaal 20 kalenderdagen met het sluiten van het contract. Wil je de beslissing aanvechten, dan moet je binnen die termijn meestal een kort geding starten. Een vraag of klacht houdt die klok in principe niet tegen.
In dit artikel lees je welke routes je hebt en welke termijnen gelden. Je krijgt een stappenplan, praktijkvoorbeelden en de fouten die inschrijvers het vaakst maken. Je leest ook waarom bezwaar soms al vóór de inschrijving moet.
Wat betekent bezwaar maken bij een aanbesteding?
Bezwaar maken betekent dat je opkomt tegen een beslissing of handelwijze van de aanbestedende dienst. Meestal gaat het om de gunningsbeslissing: de keuze om de opdracht aan een andere inschrijver te geven. Het kan ook gaan om je uitsluiting, een afwijzing in de selectiefase of eisen in de aanbestedingsstukken.
Ben je nog niet bekend met de basis van het proces? Lees dan eerst wat een aanbesteding is en hoe die verloopt.
Geen bezwaarschrift volgens de Awb
Achtergrond: een gunningsbeslissing is geen besluit in de zin van de Algemene wet bestuursrecht. Je dient dus geen bezwaarschrift in zoals bij een vergunning. Aanbestedingsgeschillen horen bij de civiele rechter, in de praktijk meestal de voorzieningenrechter in kort geding. De spelregels staan in de Aanbestedingswet 2012 en in de leidraad van de aanbesteding.
Voor wie is dit relevant?
- Inschrijvers die de opdracht niet krijgen en twijfelen aan de beoordeling.
- Gegadigden die in de selectiefase zijn afgewezen.
- Ondernemers die eisen of gunningscriteria onduidelijk of onevenredig vinden.
- Tendermanagers en bidmanagers die termijnen bewaken en de go/no-go voor een procedure voorbereiden.
Na de gunningsbeslissing heb je meestal 20 kalenderdagen
De opschortende termijn
Bij Europese procedures moet de dienst na verzending van de gunningsbeslissing minimaal 20 kalenderdagen wachten voordat hij het contract sluit. Dat staat in artikel 2.127 van de Aanbestedingswet 2012. Je hoort dit ook de Alcatel- of standstilltermijn noemen. In die periode kun je de beslissing aanvechten.
De gunningsbeslissing moet de relevante redenen bevatten en precies vermelden wanneer de termijn afloopt (artikel 2.130). Denk aan je eigen scores, de scores van de winnaar en de kenmerken en voordelen van de winnende inschrijving. Is de motivering te mager? Dan is dat vaak al een eerste aanknopingspunt.
Let op de vervaltermijn in de leidraad
Veel leidraden koppelen een vervaltermijn aan de opschortende termijn. Heb je binnen die termijn geen kort geding aanhangig gemaakt? Dan gaat de dienst ervan uit dat je de beslissing accepteert. Later opkomen tegen de gunning is dan in de regel niet meer mogelijk.
Voor een selectiebeslissing geldt geen wettelijke opschortende termijn. De leidraad kan wel een eigen vervaltermijn noemen, soms korter dan 20 dagen. Bij nationale en meervoudig onderhandse aanbestedingen hangt veel af van de leidraad en van regels die de dienst toepast, zoals het ARW 2016. Lees die passage dus zodra je de documenten ontvangt.
Tip van de expert: zet de einddatum direct in je agenda, met een interne deadline een week eerder. Een kort geding voorbereiden kost tijd. Je advocaat heeft je stukken nodig voordat de dagvaarding uitgaat. Valt de laatste dag in een weekend of op een feestdag? Reken daar niet op en handel eerder.
Bezwaar tegen de documenten maak je vóór de inschrijving
Vind je een eis onduidelijk, tegenstrijdig of onevenredig? Kaart dat dan aan tijdens de inschrijvingsperiode. Stel een vraag voor de nota van inlichtingen of dien een klacht in. Wie pas na de gunning klaagt over de documenten, loopt het risico dat de rechter oordeelt dat dit te laat is. Dit heet rechtsverwerking. Het principe gaat terug op het Grossmann-arrest van het Europese Hof van Justitie.
Lees ook hoe je eisen in tenderdocumenten systematisch controleert. Zo zie je knelpunten op tijd.
Drie routes: vraag, klacht of kort geding
Vraag om een nadere toelichting
Begin met een schriftelijke vraag aan de contactpersoon. Vraag om een toelichting op je scores of om het beoordelingsverslag als dat ontbreekt. Een debriefing helpt ook. Let op: zo’n vraag schort de termijn in principe niet op. Biedt de dienst aan de termijn te verlengen? Laat dat dan schriftelijk bevestigen.
Klacht bij het klachtenloket of de Commissie van Aanbestedingsexperts
Veel aanbestedende diensten hebben een klachtenloket. Daar beoordeelt iemand die niet bij de aanbesteding betrokken was je klacht. Ben je niet tevreden over de afhandeling? Dan kun je in veel gevallen terecht bij de Commissie van Aanbestedingsexperts. Die geeft een advies dat niet bindend is.
Een klacht is laagdrempelig en doorgaans kosteloos. Maar een klacht schort de procedure en de vervaltermijn meestal niet op. De behandeling kan bovendien weken tot maanden duren. Bij een gunningsbeslissing is een klacht daarom vooral een aanvulling. Het is geen vervanging van een kort geding als je de gunning wilt tegenhouden.
Kort geding bij de voorzieningenrechter
Wil je voorkomen dat de dienst het contract sluit? Dan is een kort geding de gebruikelijke route. Je vraagt de rechter bijvoorbeeld de dienst te verbieden aan de winnaar te gunnen, opnieuw te beoordelen of opnieuw aan te besteden. Voor een kort geding heb je een advocaat nodig. Reken op kosten voor de advocaat en het griffierecht. Verlies je, dan kan de rechter je veroordelen in de proceskosten van de tegenpartij.
Stappenplan: zo maak je bezwaar tegen een gunningsbeslissing
- Stap 1: noteer de einddatum. Kijk naar de opschortende termijn in de gunningsbeslissing en de vervaltermijn in de leidraad.
- Stap 2: lees de beslissing naast de leidraad. Vergelijk scores en motivering met de gunningscriteria en de beoordelingsmethode die vooraf bekend waren.
- Stap 3: bepaal concrete gronden. Bijvoorbeeld: beoordeling op niet-bekendgemaakte criteria, een onvoldoende motivering, een rekenfout, een winnaar die niet aan de eisen voldoet of een abnormaal lage prijs.
- Stap 4: vraag schriftelijk om toelichting. Doe dit in de eerste dagen. Bewaar alle correspondentie.
- Stap 5: maak een go/no-go-afweging. Weeg je kans van slagen, de waarde van de opdracht, de kosten en de relatie met de opdrachtgever.
- Stap 6: schakel tijdig een advocaat in. Geef hem de leidraad, je inschrijving, de beslissing en alle correspondentie.
- Stap 7: maak het kort geding op tijd aanhangig. Volg wat de leidraad daarover zegt en wacht niet tot de laatste dag.
Praktijkvoorbeelden: waar het vaak misgaat
Voorbeeld 1: een korte motivering bij het plan van aanpak
Stel: je scoort een 6 op het plan van aanpak, de winnaar een 8. De motivering bestaat uit één zin. Je vraagt dezelfde week om een toelichting. Het antwoord komt op dag 12 en verandert weinig. Je hebt dan nog acht dagen om met je advocaat te beslissen. Had je pas op dag 18 gereageerd, dan was die ruimte er niet geweest.
Voorbeeld 2: afgewezen in de selectiefase
Stel: bij een niet-openbare procedure val je af omdat een referentie niet wordt geaccepteerd. De leidraad noemt een vervaltermijn van tien dagen na de selectiebeslissing. Wacht je tot de gunningsfase om bezwaar te maken, dan ben je waarschijnlijk te laat.
Voorbeeld 3: een eis pas na de gunning aanvechten
Stel: je vond de omzeteis te hoog, maar schreef toch in zonder vragen te stellen. Je verliest en wilt de eis alsnog aanvechten. De rechter kan dan oordelen dat je dit vóór de inschrijving had moeten aankaarten.
Veelgemaakte fouten die je je recht kunnen kosten
- Wachten op een antwoord van de dienst en ondertussen de termijn laten verlopen.
- Ervan uitgaan dat een klacht de termijn automatisch opschort.
- De vervaltermijn in de leidraad over het hoofd zien.
- Pas na de gunning klagen over eisen of criteria die al in de documenten stonden.
- Een algemeen bezwaar indienen zonder concrete gronden, zoals “de beoordeling klopt niet”.
- Te laat een advocaat inschakelen, waardoor de voorbereiding tekortschiet.
- Alleen naar het verlies kijken en niet naar de kosten en de relatie met de opdrachtgever.
De regels voor klachten kunnen veranderen
Wetgeving in behandeling: bij de Tweede Kamer ligt het wetsvoorstel voor versterking van de rechtsbescherming bij aanbesteden (Kamerstuk 36 874). Het voorstel verplicht onder meer elke aanbestedende dienst tot een klachtenloket, met vaste termijnen voor indienen en afhandelen. Ook verandert de rol van de Commissie van Aanbestedingsexperts. Het voorstel is nog niet van kracht. Controleer de actuele stand voordat je erop vertrouwt.
Voorkom bezwaar: begin bij de documenten
De beste bescherming begint vóór je inschrijft. Breng eisen, gunningscriteria en termijnen vroeg in kaart. Dan stel je vragen op tijd en weet je precies waarop je wordt beoordeeld. Dat verkleint de kans op verrassingen bij de gunning.
TenderSignal helpt je daarbij. Nadat je een passende aanbesteding hebt gekozen, zet AI de eisen, certificaten en gevraagde ervaring uit de documenten op een rij. Lees hoe documentanalyse in TenderSignal werkt. Controleer de uitkomsten altijd in de documenten van de opdrachtgever zelf.
Verlies je toch? Dan komt een opdracht na afloop van de contractlooptijd vaak opnieuw op de markt. Lees hoe je heraanbestedingen herkent, zodat je de volgende keer beter voorbereid bent.
Veelgestelde vragen over bezwaar maken tegen een aanbesteding
Hoe lang heb ik om bezwaar te maken tegen een gunningsbeslissing?
Bij Europese aanbestedingen geldt een opschortende termijn van minimaal 20 kalenderdagen na verzending van de gunningsbeslissing. De leidraad koppelt daar vaak een vervaltermijn aan. Binnen die termijn moet je meestal een kort geding aanhangig maken. Bij nationale procedures bepaalt vooral de leidraad welke termijn geldt.
Schort een klacht de termijn op?
In de regel niet. Een vraag of klacht bij de dienst of de Commissie van Aanbestedingsexperts houdt de opschortende termijn en de vervaltermijn meestal niet tegen. Biedt de dienst toch uitstel aan? Laat dat dan schriftelijk bevestigen.
Heb ik een advocaat nodig voor bezwaar?
Voor een vraag of klacht niet. Voor een kort geding bij de rechtbank wel. Schakel een advocaat zo vroeg mogelijk in, zodat er genoeg tijd is om de zaak voor te bereiden.
Kan ik bezwaar maken bij een meervoudig onderhandse aanbesteding?
Ja, ook dan kun je opkomen tegen een beslissing. Welke termijn en route gelden, staat meestal in de leidraad of volgt uit regels die de dienst toepast, zoals het ARW 2016. Lees die bepalingen direct bij ontvangst van de documenten.
Is het advies van de Commissie van Aanbestedingsexperts bindend?
Nee. De commissie geeft een niet-bindend advies. De aanbestedende dienst beslist zelf wat hij ermee doet. Een rechter is ook niet aan dat advies gebonden.
Wat als het contract al is gesloten?
Na het sluiten van het contract is het tegenhouden van de gunning meestal niet meer mogelijk. Alleen in specifieke situaties, bijvoorbeeld als de opschortende termijn niet in acht is genomen, kan vernietiging van de overeenkomst aan de orde zijn (artikel 4.15 Aanbestedingswet 2012). Daarvoor gelden strikte termijnen. Laat je in zo’n geval juridisch adviseren.